W odpowiedzi na liczne zapytania dotyczące statystyk związanych z przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami, w tym danymi o pokrzywdzonych i podejrzanych, będących cudzoziemcami, istotne jest zwrócenie uwagi na zmiany w regulacjach i metodologii, które mają znaczący wpływ na zakres zbieranych danych oraz ich porównywalność.
Od 2026 roku wprowadzane są stopniowo zmiany w zakresie ujmowania przestępstw motywowanych uprzedzeniami w dokumentacji policyjnej. Zmiany te wynikają z obowiązujących przepisów oraz przystosowania zakresu danych do nowych regulacji, w tym rozszerzenia listy przestępstw branych pod uwagę przy generowaniu statystyk oraz ujednolicenia zasad prowadzenia postępowań przygotowawczych.
Wśród istotnych regulacji znajdują się: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 4 lutego 2026 roku, określające jednostki prokuratury odpowiedzialne za prowadzenie postępowań w sprawach o przestępstwa motywowane uprzedzeniami, zarządzenie nr 4/26 Prokuratora Generalnego z 11 lutego 2026 roku o wyznaczeniu prokuratorów do nadzorowania tych postępowań, a także zmiana wytycznych Prokuratora Generalnego dotyczących postępowań w tej dziedzinie z 24 marca 2026 roku.
Na mocy obowiązujących przepisów, do kategorii przestępstw motywowanych uprzedzeniami zaliczają się nie tylko przestępstwa wymienione w kodeksie karnym, ale także inne czyny, jeśli treść zgłoszenia lub ustalone okoliczności wskazują na motyw uprzedzeń wobec ofiary wynikający z jej rzeczywistego lub domniemanego należenia do określonej grupy o charakterystycznych cechach, takich jak rasa, narodowość, pochodzenie etniczne, wyznanie, brak wyznania czy inne prawnie chronione cechy. Kwalifikacja sprawy do tej kategorii zależy zatem od zarówno rodzaju czynu zabronionego, jak i motywu sprawcy oraz okoliczności konkretnej sytuacji.
Wprowadzone zmiany w 2026 roku zmieniły również zakres przestępstw branych pod uwagę w statystykach. W rezultacie katalog przestępstw w dokumentacji policyjnej nie jest porównywalny z danymi z lat wcześniejszych. Oznacza to, że statystyki za 2026 rok nie są całkowicie porównywalne z poprzednimi bez uwzględnienia zmian w metodologii oraz zakresie ewidencjonowanych czynów. Proste stawianie liczb obok siebie z różnych lat może prowadzić do błędnych wniosków. Dane statystyczne Policji w zakresie przestępstw motywowanych uprzedzeniami włączają informacje o wszczętych postępowaniach, stwierdzonych przestępstwach oraz osobach pokrzywdzonych i podejrzanych, które są generowane zgodnie z obowiązującymi zasadami sprawozdawczości. Policja nie prowadzi odrębnej statystyki dotyczącej liczby zgłoszeń dotyczących możliwości popełnienia przestępstw motywowanych uprzedzeniami.
Analiza danych dotyczących pokrzywdzonych i podejrzanych, którzy są cudzoziemcami, wymaga także uwzględnienia zmian demograficznych w Polsce w ostatnich latach, w szczególności dotyczących liczby cudzoziemców w Polsce. Ocenianie danych wyłącznie na podstawie wartości liczbowych, bez uwzględnienia zmian liczby populacji oraz metodologii, może prowadzić do błędnych wniosków. Dlatego też przedstawiane dane statystyczne powinny być analizowane w kontekście przepisów prawa oraz zasad sprawozdawczości obowiązujących w danym okresie, co pozwala na rzetelną ocenę skali i charakteru przestępstw motywowanych uprzedzeniami oraz ich właściwą interpretację.